Kreml Ukrainadagi urushni tugatish boʻyicha Gʻarbga qoʻygan talablariga Markaziy Osiyoni ham kiritdi

AQShlik muzokarachilar Stiv Uitkoff (markazdan chapda) va Jared Kushner Kirill Dmitriyev bilan (oʻngda) payshanba kuni Moskvada. Reuters fotosi.

Rossiya Ukrainadagi urushni yakunlash boʻyicha muzokaralardagi talablariga NATO davlatlarining Markaziy Osiyodagi «har qanday harbiy faoliyat»dan voz kechishini ham kiritdi, deb 13 noyabr kuni The New York Times xabar berdi. Nashr Rossiya vakillari Abu-Dabida AQSh va Ukraina delegatsiyalari bilan oʻtkazilgan muzokaralarda tarqatgan norasmiy hujjat bilan tanishib chiqqan.

Ushbu talab nafaqat Markaziy Osiyo, balki Ukraina, Sharqiy Yevropaning boshqa davlatlari va Janubiy Kavkazga ham tegishlidir. Moskva, shuningdek, NATOning keyinchalik kengaymasligini talab qilmoqda. Shu tariqa, Kreml alyans davlatlarining harbiy faoliyatini Ukrainadan ancha tashqarida, jumladan Markaziy Osiyo mintaqasida ham cheklashga urinmoqda.

Bu jihatdan Rossiyaning pozitsiyasi Ukrainaga keng koʻlamli bosqin boshlanishidan avval ilgari surilgan talablarni takrorlaydi. Rossiya TIV 2021 yil 17 dekabrda eʼlon qilgan NATO davlatlari bilan kelishuv loyihasining 7-moddasida alyans aʼzolarining «Ukraina, shuningdek, Sharqiy Yevropa, Zakavkazye va Markaziy Osiyoning boshqa davlatlari hududida har qanday harbiy faoliyat yuritishdan» voz kechishini mustahkamlash taklif etilgan edi. Bu ibora aynan NATO davlatlariga qaratilgan boʻlib, faqat harbiy bazalarni joylashtirish masalasi bilan cheklanmaydi.

NYT maʼlumotlariga koʻra, Abu-Dabidagi muzokaralarda Rossiya vakillari sovuq urush davridagi Yevropa tuzilishini urushdan keyingi tartibning ehtimoliy namunasi sifatida keltirgan. Ularning taʼkidlashicha, Amerika va Sovet taʼsir doiralariga boʻlinish, oʻsha paytdagi kelishuvlar hamda aloqa kanallari bilan birgalikda, nizo xavfini kamaytirgan. Nashr fikrini keltirgan ushbu yondashuv tanqidchilari esa Vashington Vladimir Putinga Yevropadan to Markaziy Osiyogacha choʻzilgan sovet namunasidagi taʼsir doirasini tiklashga yordam berishidan xavotirda.

Mintaqaviy cheklovlardan tashqari, Moskva NATO qoʻshinlari va bazalarini alyansning sharqqa kengayishidan oldingi 1997 yilgi pozitsiyalarga qaytarishni hamda Ukrainaga har qanday Gʻarb qurollari va harbiy texnikasi yetkazib berishni toʻxtatishni talab qilmoqda.

Rossiya tomoni Ukrainaning Yevropa Ittifoqiga kirishini faqat uning YI umumiy mudofaa siyosatida ishtirok etmasligi sharti bilan maʼqullashga tayyor. Yana bir talab Buyuk Britaniya va Fransiyaga tegishli boʻlib, ular boshqa Yevropa davlatlarini himoya qilish uchun oʻz yadroviy qurolidan foydalanish ehtimolini istisno etishi kerak.

Hujjat 10 noyabr sanasi bilan qayd etilgan boʻlib, unda rasmiy blanka ham, imzo ham yoʻq. Bu kelishilgan reja emas, balki muzokaralar pozitsiyasining norasmiy bayoni boʻlgan «non-paper»dir. NYT uni muzokaralarda ishtirok etgan shaxsdan olgan; vaziyatdan xabardor boshqa bir suhbatdosh esa hujjatning haqiqiyligini tasdiqlagan. Nashr manbalariga koʻra, Rossiya vakillari bu dastlabki pozitsiya ekanini va Putin hali moslashuvchanlik koʻrsatishi mumkinligini anglatgan.

AQSh maʼmuriyatidagi NYT suhbatdoshiga koʻra, amerikalik muzokarachilar Stiv Uitkoff va Jared Kushner Rossiya tomoniga 2021 yil dekabridan beri koʻp narsa oʻzgarganini bildirgan. Ular Moskvaning keskinlikni kamaytirish boʻyicha aniq qadamlarini nazarda tutuvchi yangi takliflarni koʻrib chiqishga tayyor ekanliklarini maʼlum qilgan. Putinning matbuot kotibi nashrga izoh berishdan bosh tortgan.

  • O‘nlab qozog‘istonliklar Rossiyaga ishlash uchun ketishgan, ammo u yerda urushga jalb etilgan

  • 150 dan ortiq huquq himoyachilari, faollar va jurnalistlar Yuliya Yemelyanova va Mansur Movlayevni Rossiyaga ekstraditsiya qilishga qarshi bayonotni imzoladilar

  • Qozog‘iston sun’iy intellekt poygasida AQSH va Xitoy o‘rtasida qanday muvozanat saqlamoqda

  • Muhim minerallar, sun’iy intellekt — «Markaziy Osiyo — Koreya» formatidagi uchrashuvda yana nimalar muhokama qilindi?